အေနာ္ရထာမင္းႀကီး၏ ေကာင္းမႈေတာ္ စြယ္ေတာ္ေစတီမ်ား

ပထမျမန္မာႏုိင္ငံေတာ္ကုိ တည္ေထာင္ခဲ့ေတာ္မူေသာ အေနာ္ရထာမင္းႀကီးသည္ စြယ္ေတာ္ေစတီ (၄)ဆူကုိ သစၥာအဓိဌာန္ျပဳကာ တည္ထားခဲ့သည္။ ထုိစြယ္ေတာ္ျမတ္ ေလးဆူမွာ-
(၁) ေရႊစည္းခံုေစတီေတာ္
(၂) တန္႔ၾကည္ေတာင္ေစတီေတာ္
(၃) တုရင္ေတာင္ေစတီေတာ္
(၄) ေလာကနႏၵာေစတီေတာ္ တုိ႔ျဖစ္သည္။

အေနာ္ရထာမင္းႀကီး၏ သစၥာအဓိဌာန္ကား " ငါတည္ထား ကုိးကြယ္ေတာ္မူအပ္ေသာ စြယ္ေတာ္ျမတ္ ေလးဆူကုိ အၾကင္သူသည္ ေနာက္ေန႔ မကူးေန႔ခ်င္း ဖူး၏။ လွဴသည့္ကုသုိလ္ မပုိတူ၏။ ေတာင္းဆုိစကား၊ မမွားတူ၏။ သီလငါးခ်က္ မပ်က္လံု၏။ ထုိသည့္သူအား မၾကာခ်က္ခ်င္း၊ လက္ငင္းေကာင္းက်ိဳး၊ ထူးေစသတည္း " ဟူ၍ ျဖစ္ပါသည္။ ေဖာ္ျပပါ အေနာ္ရထာမင္းႀကီး၏ သစၥာအဓိဌာန္ျပဳခဲ့သည့္ ဆုိ႐ုိးစကားအတုိင္း ယခုအခါ ပုဂံဘုရားဖူး ခရီးသည္တုိ႔သည္ ပုဂံတစ္၀ုိက္ရွိ စြယ္ေတာ္ေစတီ (၄)ဆူကုိ ႀကိဳးစား၍ ေန႔ခ်င္းဖူးေမွ်ာ္ေလ့ရွိၾကပါသည္။

ေရႊစည္းခံုေစတီေတာ္

အေနာ္ရထာမင္းႀကီးသည္ နန္းစံသက္ ၁၄ ႏွစ္ေျမာက္၊ သကၠရာဇ္ ၃၉၃ ခုႏွစ္တြင္ သီဟုိဠ္ကၽြန္းသုိ႔ တမန္ေစလႊတ္၍ စြယ္ေတာ္ပြားတစ္ဆူကုိ ပင့္ေဆာင္ေစသည္။ သီဟုိဠ္ဘုရင္ ဓာတုေသန မင္းႀကီးသည္ ျမတ္စြာဘုရားရွင္၏ စြယ္ေတာ္ပြားတစ္ဆူ ကုိေပးအပ္ခဲ့ရာ အေနာ္ရထာဘုရင္ ႀကီးမွာ မ်ားစြာ ႏွစ္ေထာင္းအားရ ရွိေတာ္မူေလသည္။ အေနာ္ရထာမင္းႀကီးသည္ ရွင္အရဟံ၏ ႀသ၀ါဒကုိ ခံယူ၍ ပုဂံေနျပည္ေတာ္၌၏ အေရွ႕ေျမာက္ အရပ္တြင္ ထုိဗုဒၶစြယ္ေတာ္ပြားကုိ ဌာပနာ၍ ေရႊစည္းခံု ေစတီေတာ္ကုိ တည္ေတာ္မူသည္။ ေစတီေတာ္မၿပီးမီ အေနာ္ရထာမင္းႀကီး နတ္ရြာစံေသာေၾကာင့္ သကၠရာဇ္ ၄၄၆ ခုႏွစ္တြင္ နန္းတက္ေသာ သားေတာ္ က်န္စစ္သားမင္းႀကီးက ဆက္လက္၍ တည္ေတာ္မူခဲ့ရာ သကၠရာဇ္ ၄၅၂ ခုႏွစ္ ကဆုန္လျပည့္ေန႔တြင္ ေရႊထီးေတာ္ တင္လွဴႏုိင္ခဲ့သည္။

တန္႔ၾကည္ေတာင္ေစတီေတာ္

ပုဂံၿမိဳ႕ တစ္ဘက္ကမ္း တန္႔ၾကည္ေတာင္ထိပ္ ေပၚတြင္ တည္ရွိသည္။ ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရား သက္ေတာ္(၇၀) ၀ါေတာ္(၃၅)၀ါတြင္ ေဒသစာရီ ၾကြခ်ီေတာ္မူ ခဲ့ေသာ ေတာင္ထူး ေတာင္ျမတ္ျဖစ္သည္။ ျမတ္စြာဘုရား ေဒသစာရီၾကြခ်ီ ေတာ္မူစဥ္ ရပ္တန္႔၍ ၾကည့္႐ႈေတာ္မူရာ ေတာင္ထိပ္ျဖစ္ေသာ ေၾကာင့္ တန္႔ၾကည္ေတာ္ ဟု အမည္တြင္ခဲ့သည္။ အေသာကမင္း တရားႀကီးက ေစတီေပါင္း ရွစ္ေသာင္း ေလးေထာင္ တည္ခဲ့ရာတြင္ တန္႔ၾကည္ေတာ္ထိပ္၌ ေစတီေတာ္ တစ္ဆူတည္ခဲ့သည္ဟု အဆုိရွိသည္။ ပုဂံျပည့္ရွင္ အေနာ္ရထာ မင္းႀကီးသည္လည္း ရွင္အရဟံ မေထရ္ျမတ္၏ တုိက္တြန္း ႏုိးေဆာ္ခ်က္အရ သီဟုိဠ္မင္းထံမွ ရရွိေသာ စြယ္ေတာ္ပြားတစ္ဆူကုိ သကၠရာဇ္ ၃၉၆ ခုႏွစ္တြင္ ထုိေစတီေတာ္ႀကီး၌ပင္ ထည့္သြင္းဌာပနာ၍ ျပဳျပင္တည္ထား ေတာ္မူသည္။ သကၠရာဇ္ ၃၉၇ ခုႏွစ္ တန္ေဆာင္မုန္း လျပည့္ေန႔တြင္ ေရႊထီးေတာ္ အသစ္ တင္လွဴ ပူေဇာ္ခဲ့ပါသည္။

ေလာကနႏၵာေစတီေတာ္

သီရိပစၥယာၿမိဳ႕၏ အေနာက္ဘက္ ဧရာ၀တီ ျမစ္ကမ္းနဖူးတြင္ တည္ရွိသည္။ ေလာကနႏၵာ ေစတီေတာ္မွာ အေနာ္ရထာမင္းႀကီး၏ ေကာင္းမႈေတာ္မ်ားတြင္ အထူးျခားဆံုး ေစတီေတာ္ ျဖစ္ပါသည္။ သီဟုိဠ္ကၽြန္း မွ ပင့္ေဆာင္လာေသာ စြယ္ေတာ္မ်ား တင္ေဆာင္သည့္ သေဘၤာဆုိက္ကပ္ရာ ဤေနရာတြင္ စြယ္ေတာ္တစ္ဆူကုိ ဌာပနာၿပီး အေနာ္ရထာမင္းႀကီးက သကၠရာဇ္ ၃၉၄ ခုႏွစ္တြင္ တည္ထား ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ထုိ ေလာကနႏၵာေစတီေတာ္ႀကီး၏ အာ႐ံုခံ တန္ေဆာင္း အေနာက္ဘက္တြင္ သမုိင္းအတြက္ အေရးပါေသာ ေက်ာက္စာႏွစ္ခ်ပ္ ရွိသည္။ တစ္ခ်ပ္မွာ သကၠရာဇ္ ၅၆၉ ခုႏွစ္တြင္ ေရးထုိး၍ ေနာက္တစ္ခ်ပ္မွာ သကၠရာဇ္ ၅၉၂ ခုႏွစ္ တြင္ ေရးထုိးခဲ့ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရသည္။

တုရင္ေတာင္ေစတီေတာ္

ပုဂံၿမိဳ႕၏ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ေျခာက္မုိင္ခန္႔အကြာ တုရင္ေတာင္ေပၚတြင္ တည္ရွိသည္။ ပုဂံၿမိဳ႕နယ္နိမိတ္ အ၀င္ကတည္းက ထင္ရွားစြာ ျမင္ေတြ႕ရပါသည္။ သီဟုိဠ္ကၽြန္းမွ ပင့္ေဆာင္လာေသာ စြယ္ေတာ္ပြားတစ္ဆူကုိ သကၠရာဇ္ ၃၉၃ ခုႏွစ္တြင္ အေနာ္ရထာမင္းက တည္ထားခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ တုရင္ေတာင္ ေစတီေတာ္ကုိ ဖူးေျမာ္ရန္ လမ္းႏွစ္သြယ္ရွိရာ ပထမလမ္းမွာ ေတာင္ပရြာဇရပ္မွ ယာခင္းမ်ားကုိ ျဖတ္၍ ေတာင္ေပၚ ေက်ာင္းကုိပတ္ၿပီး တက္သြားေသာ လမ္းျဖစ္သည္။ ဒုတိယလမ္းမွာ ေတာင္ပရြာဇရပ္မွ အလြန္လမ္းညႊန္ ဆုိင္းဘုတ္အတုိင္း လုိက္သြားရေသာ ကားလမ္းအတုိင္း ေမာင္း၍ သြားေရာက္ ဖူးေျမာ္ႏုိင္ပါသည္။

တူရင္းေတာင္ေစတီ

တူရင္းေတာင္ေစတီေတာ္

တူရင္းေတာင္ေစတီ ကုိ ေအဒီ ၁၀၅၉ တြင္ အေနာ္ရထာမင္း တည္ခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာမင္းသည္ သီဟုိဠ္ (ယခု သီရိလကၤာ) ဘုရင္ ၀ိဇယဘာဟု(၁) ဆက္သလုိက္ေသာ စြယ္ေတာ္ကုိ ထပ္မံ ပြား၍ တူရင္းေတာင္ထိပ္ တြင္ ေစတီတည္ကာ စြယ္ေတာ္ပြားကုိ ဌာပနာ ခဲ့သည္။

တူရင္းေတာင္ေစတီ ကုိ ေအာက္ေျခ အုတ္ခံုခံ၍ အုတ္ခံုမ်က္ႏွာစာ တြင္ ဆင္ရုပ္ (၃၂)ရုပ္ကုိ အရပ္မ်က္ႏွာ အလုိက္ အခ်ိဳးက် ျပဳလုပ္ထားသည္။ အုတ္ခံု အထက္တြင္ ရွစ္ေျမွာင့္ ပစၥယာအထက္တြင္ ေဖာင္းရစ္ႏွင့္ မုိးေလွ်ာမ်ား၊ ပုျပတ္ေသာ ေခါင္းေလာင္းပံု၊ ေခါင္းေလာင္းပံုတြင္ စိန္ေတာင္ မ်ားပါသည့္ ရင္စည္း၊ ေသးသြယ္ ခၽြန္တက္သြားသည့္ ေဖာင္းရစ္ တစ္လွည့္၊ မုိးေလွ်ာ တစ္လွည့္၊ အထြတ္၊ ၾကာေမွာက္၊ ရႊဲလံုး၊ ၾကာလန္၊ ငွက္ေပ်ာဖူး ႏွင့္ ထီးတုိ႔ျဖင့္ အဆင့္ဆင့္ တည္ထားသည္။

တူရင္းေတာင္ေစတီ ကုိ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေစတနာရွင္ မ်ားက ျပဳျပင္မြမ္းမံခဲ့ၾက သျဖင့္ ေစတီအသစ္သဖြယ္ ျဖစ္ေနသည္။

အေနာ္ရထာမင္းႀကီး တည္ထားကုိးကြယ္ေတာ္မူခဲ့ေသာ စြယ္ေတာ္ျမတ္ေလးဆူ

• ေရႊစည္းခံုေစတီ
• ေလာကနႏၵာေစတီ
• တန္႔ၾကည္ေတာင္ေစတီ
• တူရင္းေတာင္ေစတီ
  

( ဦးေမာင္ေမာင္ (ရန္ကုန္တကၠသုိလ္) ၏ ပုဂံေစတီပုထုိးမ်ား )

တန္႔ၾကည့္ေတာင္ေစတီ

တန္႔ၾကည္႔ေတာင္

ပုဂံေဒသတြင္ အေနာ္ရထာမင္း ၏ေကာင္းမႈ ျမတ္စြယ္ေတာ္ ေလးဆူမွာ ေရႊစည္းခံုေစတီ၊ တန္႔ၾကည့္ေတာင္ ေစတီ၊ ေလာကနႏၵာ ေစတီႏွင့္ တူရင္းေတာင္ ေစတီ တုိ႔ျဖစ္သည္။ ျမတ္စြယ္ေတာ္ ၄ ဆူစလံုးအား ဆြမ္း၊ ပန္း၊ ေရခ်မ္း၊ ဆီမီး ႏွင့္ အလွဴေငြမ်ားကုိ အညီအမွ် ကပ္လွဴပူေဇာ္၍ တစ္ေန႔တာ အတြင္း အၿပီးဖူးေမွ်ာ္ ႀကိဳညိဳပါက လုိရာဆႏၵျပည့္၀ မည္ဟု ယံုၾကည္ၾကသည္။

တန္႔ၾကည့္ေတာင္ ေစတီကုိ ေအဒီ (၁၀၅၉) တြင္ အေနာ္ရထာမင္း တည္ခဲ့သည္။ အေနာ္ရထာမင္းသည္ သီဟုိဠ္ ၌ ဘုရင္၀ိဇယဘာဟု(၁) ဆက္သလုိက္ေသာ စြယ္ေတာ္ကုိ ထပ္မံပြား၍ တန္႔ၾကည့္ေတာင္ ေပၚရွိ သီရိဓမၼာေသာက မင္းတည္ခဲ့သည့္ ေစတီကုိ ျပဳျပင္မြမ္းမံကာ စြယ္ေတာ္ပြားကုိ ဌာပနာခဲ့သည္။

တန္႔ၾကည့္ေတာင္ ေစတီကုိ ေအာက္ေျခတြင္ ပစၥယာ အဆင့္ဆင့္ခံ၍ သပိတ္ေမွာက္ ေခါင္းေလာင္းပံု၊ ေခါင္းေလာင္းပံုတြင္ ပန္းဆဲြမ်ား တန္ဆာဆင္ ထားသည့္ ရစ္စည္း၊ ေဖာင္းရစ္ အဆင့္ဆင့္၊ ေဖာင္းရစ္မ်ား အထက္တြင္ ၾကာေမွာက္၊ ၾကာလန္၊ ငွက္ေပ်ာဖူး၊ ထီးေတာ္တုိ႔ျဖင့္ တည္ေဆာက္ထားသည္။

တန္႔ၾကည့္ေတာ္ ေစတီကုိ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေစတနာရွင္မ်ားကျပဳျပင္ မြမ္းမံခဲ့သျဖင့္ ေစတီအသစ္သဖြယ္ ျဖစ္ေနသည္။